حكومت حسام الدين بولق ارسلان بن ايلغازى بن البى چون ايلغازى بن البى بمرد امور ملك او را نظام الدين بقش به دست گرفت . او پسر امير متوفى بولق ارسلان را كه كودكى خردسال بود به جاى پدر نشاند و خود بر همهء امور تسلط يافت . امير بقش با آنكه زمام همهء امور آن كودك را به دست داشت ولى بر هوا و هوس خود غلبه مىيافت . آنان بر همان حال بودند تا سال 594 كه الملك العادل ابو بكر بن ايوب ، قلعهء ماردين را محاصره نمود - ابن اثير بولق را به لقب حسام الدين مىخواند - و اين محاصره تا سال 595 كه الملك العادل از ماردين بازگشت ادامه داشت . سبب بازگشت الملك العادل از ماردين آن بود ، كه چون او ماردين را محاصره نمود ، ملوك جزيره به وحشت افتادند ، زيرا قادر به دفع او نبودند . پس به طاعت او در آمدند . چون العزيز پسر صلاح الدين فرمانرواى مصر بمرد و الافضل برادرش به جايش نشست ، او را با الملك العادل خصومت بود . او اهالى مصر و دمشق و سنجار را عليه الملك العادل بسيج كرد و سپاهى به ماردين روانه داشت ، اهالى ماردين را گرسنگى و بيمارى ناتوان كرده بود چون نظام الدين بقش چنان ديد ، به الملك العادل پيام داد كه قلعه را به او تا فلان مدت تسليم خواهد كرد ، بدان شرط كه اجازه دهد قدرى خوردنى به قلعه بياورند . الملك العادل پسر خود الملك الكامل را بر در قلعه نهاد و سفارش كرد كه نيكو بنگرد كه هيچ چيز جز آذوقه به قلعه داخل نشود . اهالى قلعهء ماردين او را مالى دادند و قلعه را از آذوقه بينباشتند . در اين احوال نور الدين صاحب موصل برسيد . او به يارى مردم قلعهء ماردين آمده بود . العادل با او به نبرد پرداخت و منهزم شد . ساكنان قلعهء ماردين بيرون آمدند و تيغ در سپاهيان الكامل پسر العادل نهادند تا از آن حوالى بگريختند . حسام الدين بولق از قلعه فرود آمد و از نور الدين استقبال كرد و سپاس گفت و در حق او دعا كرد . نور الدين به دنيسر [ 1 ] فرود آمد ، سپس از آنجا راهى حران [ 2 ] شد و ما انشاء اللّه در اخبار او خواهيم آورد . و اللّه اعلم . وفات بولوق و حكومت برادرش ارتق چون بولوق ارسلان بمرد ، لؤلؤ خادم برادر خردسال او ، ناصر الدين ارتق ارسلان بن قطب الدين ايلغازى را به جاى او نشاند . ابن اثير تاريخ وفات او را نيز ذكر نكرده است . او نيز در كفالت بقش فرمان مىراند تا سال 601 و اللّه اعلم . كشته شدن بقش و استبداد ناصر الدين ارتق ارسلان المنصور و حكومت اعقاب او ارتق ارسلان از اينكه در كفالت بقش باشد سر برتافت . در سال 601 بقش

--> [ ( 1 ) ] متن : دبيس . [ ( 2 ) ] متن : حوران .